ЁЯМН рдЗंрд╕ाрдиों рдХा 0 рд╕े рдЕрдм рддрдХ рдХा рд╕рдлрд░ – Part-2 рдкрд╣рд▓ी рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдХा рдЬрди्рдо: рдирджिрдпों рдХे рдХिрдиाрд░े рдоाрдирд╡ рдХा рдирдпा рдЬीрд╡рди ( By - Abhay Gupta )

 

рдЕрдз्рдпाрдп 1: рд╕рдн्рдпрддा рдХ्рдпा рд╣ोрддी рд╣ै?

рд╕рдн्рдпрддा (Civilization) рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдПрдХ рд╕ंрдЧрдаिрдд рдоाрдирд╡ рд╕рдоाрдЬ, рдЬрд╣ां рд▓ोрдЧ:

  • рдПрдХ рдЬрдЧрд╣ рд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рд░рд╣рддे рд╣ैं

  • рдШрд░ рдмрдиाрддे рд╣ैं

  • рдЦेрддी рдХрд░рддे рд╣ैं

  • рдХाрдиूрди рдмрдиाрддे рд╣ैं

  • рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं

  • рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдХрд▓ा рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं

рд╕рдн्рдпрддा рдХा рдЬрди्рдо рддрдм рд╣ुрдЖ рдЬрдм рдЗंрд╕ाрди рдиे рдЦाрдиाрдмрджोрд╢ рдЬीрд╡рди рдЫोрдб़рдХрд░ рд╕्рдеाрдпी рдЬीрд╡рди рд╢ुрд░ू рдХिрдпा।

рдФрд░ рдпрд╣ рд╕рдм рд╕ंрднрд╡ рд╣ुрдЖ — рдирджिрдпों рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े



рдЕрдз्рдпाрдп 2: рдирджिрдпां – рд╕рдн्рдпрддा рдХी рдЬрдирдиी

рджुрдиिрдпा рдХी рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдкрд╣рд▓ी рд╕рдн्рдпрддाрдПं рдирджिрдпों рдХे рдХिрдиाрд░े рдмрдиीं।

рдХ्рдпोंрдХि рдирджिрдпां рджेрддी рдеीं:

  • рдкीрдиे рдХा рдкाрдиी

  • рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рдкाрдиी

  • рдЙрдкрдЬाрдК рдоिрдЯ्рдЯी

  • рдпाрдд्рд░ा рдХा рд░ाрд╕्рддा

рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рдн्рдпрддा рдирджिрдпां:

  • рд╕िंрдзु рдирджी (рднाрд░рдд-рдкाрдХिрд╕्рддाрди)

  • рдиीрд▓ рдирджी (рдоिрд╕्рд░)

  • рдЯाрдЗрдЧ्рд░िрд╕ рдФрд░ рдпूрдл्рд░ेрдЯीрд╕ (рдЗрд░ाрдХ)

  • рд╣ुрдЖंрдЧ рд╣ो рдФрд░ рдпांрдЧ्рдд्рдЬ़ी (рдЪीрди)

рдЗрди्рд╣ीं рдирджिрдпों рдиे рдЗंрд╕ाрди рдХो рд╢िрдХाрд░ी рд╕े рд╕рдн्рдп рдЗंрд╕ाрди рдмрдиाрдпा।

рдЕрдз्рдпाрдп 3: рд╕िंрдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा – рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЙрди्рдирдд рд╕рдн्рдпрддा

рд╕рдордп: рд▓рдЧрднрдЧ 3300 BCE

рд╕्рдеाрди: рдЖрдЬ рдХा рднाрд░рдд рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди

рдоुрдЦ्рдп рд╢рд╣рд░:

  • рд╣рдб़рдк्рдкा

  • рдоोрд╣рдирдЬोрджрдб़ो

  • рдзोрд▓ाрд╡ीрд░ा

  • рд▓ोрдерд▓

рд╕िंрдзु рд╕рдн्рдпрддा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЦाрд╕िрдпрдд – рд╢рд╣рд░ рдХी рдпोрдЬрдиा

рдЗрд╕ рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╢рд╣рд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢рд╣рд░ों рдХी рддрд░рд╣ рдеे।

рдЗрдирдоें рдеे:

  • рд╕ीрдзी рд╕рдб़рдХें

  • рдиाрд▓िрдпां (Drainage system)

  • рдкрдХ्рдХे рдШрд░

  • рдЬрд▓ рдиिрдХाрд╕ी рдк्рд░рдгाрд▓ी

рдпрд╣ рджुрдиिрдпा рдХी рдкрд╣рд▓ी planned civilization рдеी।

рд╕िंрдзु рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд▓ोрдЧ рдХ्рдпा рдХрд░рддे рдеे?

рдпे рд▓ोрдЧ:

  • рдЦेрддी рдХрд░рддे рдеे

  • рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХрд░рддे рдеे

  • рдШрд░ рдмрдиाрддे рдеे

рдЦेрддी:

  • рдЧेрд╣ूं

  • рдЬौ

  • рдХрдкाрд╕

рдпрд╣ рджुрдиिрдпा рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕рдн्рдпрддा рдеी рдЬिрд╕рдиे рдХрдкाрд╕ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा।

рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рд╕рдоुрдж्рд░

рд▓ोрдерд▓ рдПрдХ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рдеा।

рдпрд╣ां рд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╣ोрддा рдеा:

  • рдоेрд╕ोрдкोрдЯाрдоिрдпा рддрдХ

  • рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рд░ाрд╕्рддे

рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╡े рд╕рдоुрдж्рд░ी рдпाрдд्рд░ा рдЬाрдирддे рдеे।

рдЕрдз्рдпाрдп 4: рдиीрд▓ рдирджी рд╕рдн्рдпрддा – рдоिрд╕्рд░ рдХा рдЪрдордд्рдХाрд░

рд╕्рдеाрди: рдоिрд╕्рд░
рдирджी: рдиीрд▓ рдирджी
рд╕рдордп: рд▓рдЧрднрдЧ 3000 BCE

рдиीрд▓ рдирджी рдХो рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै:

Gift of Nile

рдХ्рдпोंрдХि рдиीрд▓ рдирджी рдХे рдмिрдиा рдоिрд╕्рд░ рдоें рдЬीрд╡рди рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рдеा।

рдиीрд▓ рдирджी рдХी рдЦाрд╕िрдпрдд

рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдиीрд▓ рдирджी рдоें рдмाрдв़ рдЖрддी рдеी।

рдЗрд╕рд╕े:

  • рдЙрдкрдЬाрдК рдоिрдЯ्рдЯी рдлैрд▓рддी рдеी

  • рдЦेрддी рдЖрд╕ाрди рд╣ोрддी рдеी

рдоिрд╕्рд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзि – рдкिрд░ाрдоिрдб

рдоिрд╕्рд░ рдХे рд▓ोрдЧों рдиे рдмрдиाрдП:

  • рдкिрд░ाрдоिрдб

  • рдоंрджिрд░

рдкिрд░ाрдоिрдб рдЖрдЬ рднी рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ैं।

рдпे рдмрдиाрдП рдЧрдП рдеे:

  • Pharaoh (рд░ाрдЬाрдУं) рдХे рд▓िрдП

рдоिрд╕्рд░ рдХे рд▓ोрдЧ рдХ्рдпा рдЬाрдирддे рдеे?

рд╡े рдЬाрдирддे рдеे:

  • рдЧрдгिрдд

  • рдЦрдЧोрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди

  • рдЪिрдХिрдд्рд╕ा

рд╡े рдордоी рдмрдиाрддे рдеे।

рдЕрдз्рдпाрдп 5: рдоेрд╕ोрдкोрдЯाрдоिрдпा – рджुрдиिрдпा рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕рдн्рдпрддा

рд╕्рдеाрди: рдЖрдЬ рдХा рдЗрд░ाрдХ
рдирджिрдпां:

  • рдЯाрдЗрдЧ्рд░िрд╕

  • рдпूрдл्рд░ेрдЯीрд╕

рд╕рдордп: рд▓рдЧрднрдЧ 3500 BCE

Mesopotamia рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै:

рджो рдирджिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдХी рднूрдоि

рдоेрд╕ोрдкोрдЯाрдоिрдпा рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпां

рдпрд╣ां рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдмрдиा:

  • рд▓ेрдЦрди (Cuneiform)

  • рдХाрдиूрди

  • рд╢рд╣рд░

рдкрд╣рд▓ा рдХाрдиूрди:

Code of Hammurabi

рдкрд╣рд▓ा рд▓ेрдЦрди

рдоेрд╕ोрдкोрдЯाрдоिрдпा рдХे рд▓ोрдЧों рдиे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд▓िрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рддрдЦ्рддिрдпों рдкрд░ рд▓िрдЦा।

рдпрд╣ рдоाрдирд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рдеी।

рдЕрдз्рдпाрдп 6: рдЪीрди рдХी рд╕рдн्рдпрддा – рд╣ुрдЖंрдЧ рд╣ो рдирджी рдХी рд╢рдХ्рддि

рд╕्рдеाрди: рдЪीрди
рдирджी: рд╣ुрдЖंрдЧ рд╣ो (Yellow River)

рд╕рдордп: рд▓рдЧрднрдЧ 2000 BCE

рдЪीрди рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпां

рдЪीрди рдиे рджिрдпा:

  • рдХाрдЧрдЬ

  • рдХंрдкाрд╕

  • рд░ेрд╢рдо

рдЦेрддी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ

рдЪीрди рдХे рд▓ोрдЧ:

  • рдЪाрд╡рд▓ рдЙрдЧाрддे рдеे

  • рдЦेрддी рдХрд░рддे рдеे

  • рд╢рд╣рд░ рдмрдиाрддे рдеे

рдЕрдз्рдпाрдп 7: рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдХा рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬुрдб़рдиा

рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╕рдн्рдпрддाрдПं рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬुрдб़рдиे рд▓рдЧीं।

рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╣ुрдЖ:

  • рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рд░ाрд╕्рддे

  • рдирджिрдпों рдХे рд░ाрд╕्рддे

рдЗрд╕рд╕े:

  • рдЬ्рдЮाрди рдлैрд▓ा

  • рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдлैрд▓ी

рдЕрдз्рдпाрдп 8: рд╕рдоुрдж्рд░ рдХी рднूрдоिрдХा

рд╕рдоुрдж्рд░ рдиे рдЬोрдб़ा:

  • рдПрд╢िрдпा

  • рдЕрдл्рд░ीрдХा

  • рдпूрд░ोрдк

рд╕рдоुрдж्рд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдоाрдз्рдпрдо рдмрдиा।

рдЕрдз्рдпाрдп 9: рд╕рдн्рдпрддा рдиे рдЗंрд╕ाрди рдХो рдХ्рдпा рджिрдпा?

рд╕рдн्рдпрддा рдиे рдЗंрд╕ाрди рдХो рджिрдпा:

  • рдШрд░

  • рд╢рд╣рд░

  • рдХाрдиूрди

  • рд╡िрдЬ्рдЮाрди

рдЗрд╕ी рд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдмрдиी।

рдЕрдз्рдпाрдп 10: рдкрд╣рд▓ी рд╕рдн्рдпрддाрдПं – рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдХी рдиींрд╡

рдЖрдЬ рдХी рджुрдиिрдпा рдХी рдиींрд╡ рдЗрди्рд╣ीं рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдкрд░ рд╣ै।

рдЕрдЧрд░ рдпे рд╕рдн्рдпрддाрдПं рдирд╣ीं рд╣ोрддीं, рддो рдЖрдЬ:

  • рд╢рд╣рд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддे

  • рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдЗंрд╕ाрди рдХा рдЕрд╕рд▓ी рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдн्рдпрддाрдУं рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ।

рдирджिрдпों рдиे рдЗंрд╕ाрди рдХो рд╕рдн्рдп рдмрдиाрдпा।

рд╕िंрдзु, рдиीрд▓, рдоेрд╕ोрдкोрдЯाрдоिрдпा рдФрд░ рдЪीрди рд╕рдн्рдпрддा рдиे рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी।

Previous Post Next Post